De aftrap van 50 Jaar Nederpop vond onder grote belangstelling plaats op vrijdag 11 januari tijdens het Noorderslag Seminar. Onder leiding van presentator Henk Westbroek werden de website en canon gepresenteerd en maakte het bestuur van de stichting 50 Jaar Nederpop de plannen voor het popjaar 2008 bekend.

50 Jaar Nederpop is een initiatief van Buma Cultuur, Catch a Fire LTD, Beeld & Geluid, Muziek Centrum Nederland (Nationaal Pop Instituut) en OOR.


De doorbraak van de rock ’n roll die in de Verenigde Staten in 1956 plaatsvond nadat Elvis in de televisieshow van Ed Sullivan van kust tot kust een verpletterende indruk maakte, drong niet op overeenkomstige manier door tot het Nederlandse publiek. De Nederlandse televisie zond nog maar enkele uren per avond via één net uit en ook op de radio was geen enkele aandacht voor de nieuwe tienermuziek. De Nederlandse jeugd was voor rock ’n roll aangewezen op Radio Luxemburg of op de zenders van de Amerikaanse legereenheden die in Europa waren gelegerd.

Het belangrijkste kanaal waarlangs de nieuwe muziek Nederland werd binnengevoerd waren de platenfirma’s, die in direct contact stonden met hun hoofdkwartieren in de Verenigde Staten en Engeland. De Nederlandse firma’s, met de platentak van ons eigen Philips voorop, kregen de grote buitenlandse successen weliswaar doorgespeeld maar zij voelden er aanvankelijk niets voor om die door tienersterren te laten uitvoeren. Van de voor de Nederlandse markt geschikt bevonden buitenlandse hits werden onschuldige of humoristische bewerkingen gemaakt die door gevestigde radioartiesten werden opgenomen.

In 1957 werd voor het eerst een kwartet jongere zangers en zangeressen geformeerd, The Fouryo’s, die een Nederlandstalige versie van de Everly Brothers-hit ‘Bye bye love’ mocht opnemen. Het was een brave uitvoering die de scherpte van het origineel slechts in de verre verte benaderde.

The Fouryo’s vormden het topje van een ijsberg. Want in vele huiskamers en zaaltjes waren jongelui bezig met het zich eigen maken van het nieuwe rockidioom. Het origineel daarvan vond in Nederland het eerst gehoor bij Ambonezen en Molukkers, mensen uit Nederlands-Indië die, na het uitroepen van de republiek Indonesië, voor de keus waren gesteld Indonesiër te worden of naar Nederland te vertrekken en voor die laatste optie kozen. Velen van hen dienden in het Nederlandse leger in Indonesië, het KNIL, en dachten voor hun moed en trouw door wat zij als hun vaderland beschouwden, ruimhartig te zullen worden beloond. Schandelijk genoeg kwamen ze van een koude kermis thuis en werden velen van hen ondergebracht in kampen.
Omdat in vrijwel elk Indonesisch gezin een gitaar of een ukelele voor het grijpen lag en muziek een vast bestanddeel vormde van de vrijetijdsbesteding, kostte het de jongeren weinig moeite om aansluiting te vinden bij de nieuwe muziek, waarin de gitaar een steeds prominentere plaats innam. Bovendien had de jeugd uit Indonesië voor haar vertrek naar Nederland al kennisgemaakt met de Amerikaanse rock ’n roll, dankzij Australische radiostations en Amerikaanse legerzenders die op de Filippijnen uitzonden. Deze jongeren wisten veel beter dan hun Nederlandse leeftijdgenoten waar Abraham de mosterd vandaan haalde. Zij kenden de bron en vormden met broers en zusters, neven en nichten tientallen zogenoemde rock ’n roll-formaties.

De eerste muziekgroep die de aandacht wist te trekken, werd gevormd door de in Breda neergestreken Tielman Brothers. Zanger en gitarist Andy Tielman bleek een geboren showman die wist hoe hij van elk optreden een evenement kon maken. Want net zoals bij elke andere vorm van amusement, was het spelen van rock 'n roll vooral gericht op het overbrengen van plezier. En op het tot dansen aanzetten van het publiek.

Op de plaat debuteerden de Tielman Brothers in 1958. Het was het jaar van de wereldtentoonstelling in Brussel, de Expo, waar de Tielmans met hun wervelende show de aandacht trokken. Ze kregen een contract aangeboden door de Belgische firma Fernap Records waarvoor ze 'Rock little baby of mine' en 'You're still the one' mochten opnemen, geschreven door Andy Tielman en Len Dixie, de baas van Fernap die zonder een noot bij te dragen zijn naam als medecomponist opvoerde om in geval van succes een deel van de winst achterover te kunnen drukken.

Het lijdt geen twijfel dat Andy Tielman bij het componeren van zijn songs en bij de uitvoering ervan sterk werd geïnspireerd door Elvis Presley. In zijn stem herkent de luisteraar het vibrato waarmee Elvis harten wist te breken, en in zijn show steekt Andy de King of Rock ’n Roll met wervelende bewegingen naar de kroon. Zijn songs waren onversneden rock ’n roll, de eerste authentieke rock ’n roll songs van Nederlandse bodem.

Spijtig genoeg wisten de Tielmans geen groot Nederlands label achter zich te krijgen. Dat heeft hun doorbraak naar het grote publiek in sterke mate belemmerd. Desondanks konden de Tielman Brothers hun hobby in een voor die tijd zeer goed betaalde carrière omzetten. Een carrière die zich voor een belangrijk deel buiten Nederland afspeelde. Tussen 1959 en 1964 speelden de Tielmans – en in hun kielzog tientallen zogenoemde Indogroepen – in Duitse danshallen en nachtclubs (een groot aantal Engelse groepen deed niet anders, met inbegrip van de Beatles) om daar als rock ’n roll dansbands een dikke boterham te verdienen.

Maar al liet het platensucces in Nederland te wensen over, voor duizenden Nederlandse jongeren vormden de Indobands de inspiratie en het voorbeeld om zich tot rock ’n roll-bands te formeren, in hun streven het succes te evenaren dat de Tielman Brothers als de eerste Nederlandse rock 'n roll-band vanaf 1958 in de wacht sleepten.

Constant Meijers
3 januari 2008